Roadtrippin’ de Snelwegkerk (2/2)

Autobahnkirche

Veel mensen zullen ze kennen, op doorreis door Duitsland, de blauw-witte borden van parkplatz of autohof. Op 46 van deze plekken vind je ze: de autobahnkirche of snelwegkerk. Het is een fenomeen dat we in Nederland (nog) niet kennen. Al hadden we na aanleiding van de bekroonde documentaire ‘snelwegkerk’ tijdelijk eentje: een pop-up kerk aan de A1.

Wat is het?

Een autobahnkirche is een kapel, of kleine kerk. Gelegen aan een van de vele rijkswegen die Duitsland rijk is, ook wel de autobahn genoemd. De kleine kerkjes zijn gesitueerd op de parkeerplaatsen direct aan de snelweg of een groter centrum iets van de snelweg afgelegen, de autohof. Ze worden vaak gecombineerd met vrachtwagenstandplaatsen, tankstations, hotels en fastfoodketens. In totaal zijn er 46 kerken, de eerste werd gebouwd in 1958 bij Landkreis Augsburg.

Rustpunt in het landschap

Op de website van de Duitse snelwegkerken beschrijven de ‘Versicherer im Raum der Kirchen’  hun kerken als rustpunten langs de altijd doorrazende snelweg. Je kunt hier rusten, herstellen en reflecteren. Het principe komt van oorsprong uit de middeleeuwen, waar pelgrims aanbiddingsdiensten werden aangeboden in de vorm van kapellen en kruisen langs de weg. Ze dienden als plaats van reflectie voor de reiziger. In mijn optiek is dat nog steeds zo, het zijn het goede plekken om tot rust te komen na een lange dag reizen of tussendoor, tijdens een korte pauze tot bezinning te komen.

Autobahnkirche Wilnsdorf

Tijdens onze roadtrip bezocht ik de kerk nabij Wilnsdorf, een sculpturaal object, ontworpen en gebouwd tussen 2008-2013 door de Duitse firma: Siegler+Schumacher Architecten. Het volume staat aan de rand van een autohof, op een helling en presenteert zich volgens de architecten als het volume van een traditionele dorpskerk.


Het volume is wit van kleur en de vorm van een traditionele dorpskerk zie ik er niet gelijk in terug, maar wellicht zal dit alleen zichtbaar zijn van de lager gelegen (100-200m lager) snelweg. Wel viel mij op hoe sterk de vorm is, als bezoeker ontdek je van elke  nieuwe elementen en vormen in het ontwerp . Ondanks zijn kleur en vorm past hij wonderwel goed in groene landschap. Het volume is geplaatst op een snijpunt van kleinere onderhoudswegen, op het knikpunt van de parkeerplaats en een helling. wat resulteert in een ‘zwevend volume’. Op het niveau van de parkeerplaats benader je hem via een wandelpad met aan weerszijden groene hagen, bijna aan het einde hiervan zie je als eerste een vergezicht met de snelweg in een glooiend landschap waarna aan de rechter zijden het witte volume je aandacht trek. Je volgt hier duidelijk een sequentie van ruimtes. Helaas is dit enkel weggelegd voor de automobilist, de vrachtwagenchauffeur zit het volume al gelijk staan als hij zijn vrachtwagen parkeert, hier is geen enkele aandacht aan enscenering besteed.

de Grot

De kerk bestaat uit twee delen, het witte betonnen casco en het binnenwerk gemaakt uit OSB platen. Dit laatste heeft nog het meeste weg van een grot, de wanden en het plafond zijn duidelijk één. Het creëert daardoor een intieme binnenwereld. Op het betonnen casco zijn twee torens (oren) geplaatst die indirect licht naar binnen laten komen. Echter zie ik van één van de twee toren het nut maar in aangezien het licht hierbinnen komt op het altaar. De lichtval van de andere toren loopt dood op het frame van OSB platen aan de binnenzijde van de kerk.

Het beeld van de kerk van buiten is fascinerend, helaas heb ik hem niet gezien vanaf de lager gelegen snelweg, waarbij ik vermoed dat beide toren versmelten tot één en daarmee het silhouet van een dorpskerk creeren. Op de parkeerplaats oogt het volume vanuit elke hoek anders en vindt ik het architectonisch lijnenspel een lust voor het oog.

Een miljoen bezoekers per jaar

De kerken worden elk jaar door ongeveer een miljoen mensen bezocht. Als sterke punt wordt de anonimiteit beschreven. In elke kerk bevindt zich een plek om kaarsen aan te steken en een gastenboek. Dit zgn. ‘book of concerns’ wordt door velen gebruikt om hun gedachten kwijt te kunnen. Het fenomeen rustpunt vind ik sterk, dat de objecten een architeconische kwaliteit hebben vind ik persoonlijk prettig. De kerken krijgt hiermee in in ieder geval een extra dimensie en ik vermoed dat toevallige passanten sneller zal aanzetten tot een bezoek.

 

Snelwegkerk

Er is vorig jaar door Elsbeth Fraanje een Nederlandstalige documentaire uitgebracht. De documentaire Snelwegkerk gaat over de verschillende kerken, hun gebruikers en beheerders. Het vertoond hoe deze plekken worden gebruikt en welke ontboezemingen worden gedaan in het ‘book of concerns’. Het persoonlijke verhaal is hierin leidend.

 

De documentaire is uitgebracht in 2017 en te zien op www.npo.nl.

De volledige documentaire is hier te zien: https://npo.nl/VPWON_1267970

Bronnen:
https://www.autobahnkirche.de
http://www.schneider-schumacher.de/projects/project-details/39-autobahnkirche-siegerland.project

BewarenBewaren